مسجد  ، معبد و مکان مقدس مسلمانان است .مسلمان ها مانند

 بسیاری از اهالی ادیان دیگر به ویژه ادیان ابراهیمی

(یهودیت -مسیحیت- صابئیت- اسلام  و مذاهب و فرق چند ده

گانه ی هر کدام از این ها )جایگاهی و پایگاهی برای عبادت

دارند.این جایگاه ها یعنی معابد با هر نام که به ان خوانده می

شوند (مسجد- کلیسا- کنیسه و.... .)اشتراکات و افتراقاتی

دارند.یکی لز این اشتراکات میان بیشتر ادیان جهان ان است

که در و دروازه و ورود گاه معبد همیشه و در هر حال بر

روی همه ی انسان ها باز است.

در مسجد ، بنا بر تارخ مسجد و ریشه های اغازین ان در

صدر اسلام نیز از جامعه شناسی و معماری مکان مقدس ،

این نکته رعایت می شد. هم از ان رو که در هر لحظه کسی

با ورود به نیایشگاه عمومی مسلمانان به سوی اسلام بگرود ؛

از رو که اسلام ساده ترین ایین ورود و تشرف به دین  را در

میان ادیان داراست یعنی  از روز نخست اسلام تا امروزهر

انسان تنها باگفتن چند واژه (شهادتین)از نظر ظاهر به

مسلمانان پیوسته است. بگذریم که این سادگی ، نخست بار 

در برخورد با ایرانیان به دست اعراب ، به انحراف از سوی

انان کشیده شد و برای مسلمان شدن موانع نادیدنی تراشیده شد

که دلایلی در تاریخ  جامعه شناسی اقتصادی ان دوران دارد.

اما امروز چه ؟ گویا در میان مسلمانان جهان و حتی بیشتر

ادیان جهان ، در ایران ،   مساجد باید مانند یک اداره ی

دولتی  یا حتی یک بنگاه در ساعاتی از روز دروازه های

نیایشگاه را بگشایند و جز ان در های مسجد را برای

مسلمانان ببندند.این پیشامد نادر ی ست که در میان این همه

دین و نیایشگاه دینی تنها د رایران رواج دارد که  برای

نیایشگاه   ،حتی ساعات حضور در مسجد از پیش تعیین شده

است.

.

گفتیم که مسجد مسامانان که نیابشگاه و معبد انان است اکنون بیش از پیش به سویی می رود که در یک حکومت دینی با باورها و رهیافت های توتالیتر از مذهب ، به جای انکه کارکرد معنوی در میان مسلملنان داشته باشد کارکرد های سیاسی و دیوانسالارانه از نوع حکومت دینی دارد.

از این که مسجد در کشور ما روزی مرکزی نظامی برای پخش و سازماندهی نیروهای نظامی و شبه نظامی برای جنگ بوده و گاه حتی به اندازه ی یک سوپر مارکت بزرگ تنزل پیدا کرده است ، در شگفت نشویم . در همه ی ادیان ابراهیمی به ویژه اسلام و مسیحیت نیایشگاه (کلیسا و مسجد) نقش اجتماعی خود را به صورتی بسیار مستقیم تر از ادیان شرقی تر مانند بودیسم و هندوییسم و.... ایفا میکنند. در مسیحیت کلیسا از دیر زمان کارکرد اموزشی خود را د راندازه های اموزش عالی یعنی دانشگاه داشته و دارد

و نیز بسیاری از باشگاه های ورزشی و هنری که به صورت حرفه ای و نیمه حرفه ای و اماتور برای نسل جوان اداره میشوند وپیوسته و وابسته به کلیسا و مسجد هستند.

اما انچه در ایران میگذرد گاه از گونه ای دیگر است. از گونه ای که نه تنها گاه اصلن خود مفهوم نیایشگاه را نشانه میگیرد وان را تهی از معنا می سازد بلکه پیوستگی و وابستگی مسجد و فرهنگ عمومی ا نرا  ، که در ناریخ شکل گرفته ،بی توجه به کارکرد های مهم و مثبت اجتماعی ان وتنها  به نفع کارکردهای خصوصی مسجد در خرده و پاره فرهنگ حکومتی ان )نادیده میگیرد وحتی با خشونت با ان برخورد میکند.

یاد اوری نمونه ای کوتاه خواننده را به تفکر در باره ی نمونه های دیگر راهنمایی میکند.

از دیر باز مسجد در سرزمین های اسلامی و در همه ی امپراتوری اسلام یکی از مکان های بود که پناه گاه هر در راه مانده و نیاز مند و با هرنسبت و در هر موقعیت زمانی و مکانی بود. چه زن ، چه مرد ، چه خانواده . و چه در طلوع ، چه نیم روز و چه نیمه شب ، د رمسجد بر روی همه باز بود بدون انکه حتی از نام و نشان و دین ایمان میهمان مسجد پرسشی شود. اکنو ن به  جای بسیاری از بی پناهان و نیازمندان و مشکل داران شبها و  نیمه شب ها مسجد در گیر فعالیت های شبه نظامی و امنیتی بسیج برای حفظ امنیت در شهر است .

در ست است که مسجد گاه در تاریخ جایگاه عسس و داروغه و  شحنه و حتی قاضی هم بوده است و کارکرد های انتظامی نیز گاه داشته اما در کنار همه ی انها کار کرد های معنوی ان فراموش نمی شده یا کمتر فراموش می شده .به عنوان نمونه ،اعتکاف یک عبادت شخصی و شبه خلسه ی روحانی در اسلام است . اعتکاف دارای  مراسمی شخصی و انفرادی است بیش از انکه در باره ی جزییات ان بحث شده یا روایت و ترتیب عبادت ذکر شده باشد .نه بخشنامه ای که در ان ترتیبات مراسم حکومتی به صورتی کاملن دیوانسالارانه واداری ذکر شده باشد.کافی ست محض عبادت و تعلم وتدبر هم که شده به مراسم حکومتی اعتکاف در مساجد از پیش اعلام شده سر بزنید.

و در انتها ......حتی از ظاهر مسجد نیز غفلت شده است . مسجد د رایران از نظر هنر معماری قدسی سیری نزولی را طی میکند ان گونه ما ایرانیان که از بزرگترین وبهترین معماران نیایشگاه به ویژه مسجد در دنیا بوده ایم اکنون برای گذاشتن خشتی بر خشت و ساختمسجدی در خور، برای گفتن و نشان دادن ، چیزی جز سکوت نداریم.